Zapalenie gruczołu mlekowego mastitis pozostaje jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych w gospodarstwach mlecznych. Szacuje się, że każdego roku na mastitis choruje od 20% do 50% krów mlecznych w Polsce. Znaczne straty ekonomiczne spowodowane mastitis wynikają ze zmniejszonej produkcji mleka (spadek o 20-30% w porównaniu z potencjalną zdolnością produkcyjną krowy), zmienionego składu, produkcji mleka o złej jakości (zwiększona liczba komórek somatycznych i drobnoustrojów), uboju przedwcześnie urodzonych krów oraz koszty związane z diagnozą i leczeniem.
Jakie są przyczyny zachorowań krów?
Mastitis to choroba wywołana przez mikroorganizmy – bakterie, wirusy, grzyby, mykoplazmy i algi. Najczęstszą przyczyną zapalenia sutka są bakterie Staphylococcus, Streptococcus i E. coli, które bytują i namnażają się w piersiach. Infekcje mogą być spowodowane mlekiem zawierającym bakterie, które rozprzestrzenia się z zainfekowanego miejsca podczas doju, zwłaszcza dojenia nago, oraz rozwojem bakterii w przewodach strzykowych między dojami i podczas zasuszenia. Główną drogą mikroorganizmów dostania się do piersi jest droga przez kanaliki strzykowe. Krowy różnią się podatnością na infekcje, na przykład krowy z opadającymi wymionami lub strzykami o większej średnicy są bardziej narażone na zapalenie sutka. Podatność krów mlecznych na mastitis wzrasta również wraz z wiekiem zwierzęcia. Krowy w pierwszej laktacji są najbardziej odporne na tę chorobę. Warto jednak pamiętać, że sam gruczoł piersiowy posiada pewne mechanizmy obronne. Dotyczą one przewodów mlecznych (zwieracz przewodu, antybakteryjna keratyna nabłonkowa) oraz mechanizmów związanych z odpornością komórkową i humoralną.
Objawy choroby wymion
Mleko od krów z mastitis, oprócz niekorzystnych zmian w profilu mikrobiologicznym (zwiększona liczba mikroorganizmów) i cytologicznym (zwiększona liczba komórek somatycznych), wykazuje również znaczne odchylenia od wartości prawidłowych pod względem składu chemicznego i właściwości fizykochemicznych, co utrudnia lub uniemożliwia przetwarzanie. Nasileniu choroby towarzyszy spadek produkcji mleka, spadek zawartości suchej masy i tłuszczu w mleku oraz wzrost zawartości białka. Wzrost ten jest jednak niepożądany, ponieważ zmienia się stosunek rodzajów białek, zmniejsza się zawartość kazeiny (wartościowego białka), a wzrasta ilość albuminy i globuliny (białka serwatki), co wydłuża czas krzepnięcia. Zmienił się również skład mineralny: zmniejszyła się zawartość Ca, P, K, znacznie wzrosła zawartość Na, Cl.
Mleko od chorej krowy – czym są komórki somatyczne w mleku?
W stanach zapalnych liczba białych krwinek wzrasta w wyniku reakcji obronnej organizmu. W tym miejscu należy również wyjaśnić, że mleko ze zdrowych piersi zawsze zawiera pewną liczbę komórek somatycznych. W strefie wolnej od infekcji liczba ta jest niższa niż 200 000/ml. Przypuszczalnie tak zwana granica między zdrowiem a chorobą. Przekroczenie tej liczby wskazuje na proces zapalny w piersi. W ostrych przypadkach w 1 ml mleka można znaleźć od kilku do kilkudziesięciu milionów komórek.
